De overgang na een preventieve eierstokoperatie

Na een preventieve eierstokoperatie raak je in de overgang. Dit geeft vaak veel klachten. Als je geen borstkanker hebt (gehad), kunnen hormoonvervangers helpen.

De natuurlijke overgang is de periode waarin de eierstokken minder oestrogeen gaan produceren. Hierdoor komen menstruaties onregelmatig en kunnen vrouwen klachten ervaren. Vanuit het buikvet en de bijnieren wordt de productie van oestrogeen een beetje overgenomen. Na verloop van tijd komt er een nieuwe balans en zullen veel overgangsklachten afnemen.

Nadat je eileiders en eierstokken zijn verwijderd, stopt de productie van de vrouwelijk hormonen oestrogeen en progesteron abrupt. Dit zorgt voor overgangsklachten. Het wegvallen van oestrogenen zorgt voor de ‘overgangsklachten’. 

Voorheen werd gedacht dat bij vrouwen met een BRCA mutatie het verwijderen van de eierstokken het risico op borstkanker halveert. Uit onderzoek blijkt dat dit niet het geval is. Hier kun je meer lezen over dit onderzoek.

Wat zijn de gevolgen van de overgang?

Na een preventieve eierstokoperatie kun je last krijgen van overgangsklachten. Zoals opvliegers en hevig transpireren, vooral ‘s nachts. Ook kunnen osteoporose en hart- en vaatziekten optreden. Een ander gevolg van het wegvallen van de oestrogenen is een drogere huid en slijmvliezen. Minder traanvocht kan optreden. Ook hebben veel vrouwen minder zin in seks. Daarnaast kan de binnenkant van de vagina dunner en droger worden, waardoor geslachtsgemeenschap soms pijnlijk kan zijn. Wanneer natuurlijk vochtig worden onvoldoende is, kun je een glijmiddel te gebruiken.

Hoe zit het nou met hormoonvervangers (hormone replacement therapy= HRT of Hormoon Substitutie Therapie= HST) als je je eierstokken hebt laten verwijderen?

Omdat het anders is wanneer je borstkanker hebt gehad of niet, bestaat dit antwoord uit twee delen.

Heb je géén borstkanker gehad en geen risicofactoren zoals risico op trombose? Dan is dit het advies:

< 45 jaar: Gebruik hormoonvervangers. Dat is omdat een vroege overgang invloed heeft op je kwaliteit van leven, maar ook omdat het een effect heeft op je hart en botten.

  • Heb je je borstweefsel nog, dan heeft tibolon (Livial) de voorkeur
  • Heb je geen borstweefsel meer, dan heeft een oestrogenen/progestagenen-combinatie de voorkeur. Aan de verschillende combinaties zitten voor- en nadelen
  • Is je baarmoeder ook verwijderd (hoewel dat niet het advies is), dan heeft een oestrogeen-only-preparaat de voorkeur.

Ben je tussen de 45 en 50 jaar? Overleg dan met je arts. Het wordt niet direct meer geadviseerd, maar… als je hevige klachten hebt, is er soms best iets voor te zeggen.

Hoe lang je hormoonvervangers slikt, kun je bespreken met je arts. In principe kun je doorgaan tot de leeftijd van 45-50 jaar.

Heb je borstkanker gehad?

Vrouwen met borstkanker in de voorgeschiedenis worden geadviseerd om géén hormoonvervangers te gebruiken.

Er is géén enkel bewijs dat het veilig kan na borstkanker. Toch zijn er omstandigheden, bijvoorbeeld als je hevige klachten hebt, waardoor het best te bespreken is.

Na hormoongevoelige borstkanker zijn hormoonvervangers in principe NOOIT een optie. Hormoongevoelige borstkanker kan zelfs na 15 of 20 jaar nog uitzaaien en hormonen kunnen die uitzaaiingen ‘voeden’. Het kan natuurlijk best zijn dat je kwaliteit van leven zó slecht is dat je bereid bent een risico te nemen. Dat bespreek je dan met je arts.

Na Her2Neu+ en/of hormoonongevoelige borstkanker is er óók geen bewijs dat het veilig kan. Er zijn kleine aanwijzingen dat ook bij triple negatieve borstkanker de overlevingskansen beter zijn als vrouwen de eerste jaren in de overgang blijven en dus geen oestrogeen of progesteron maken. Er zijn ook aanwijzingen dat hormoonvervangers na triple negatieve borstkanker zorgen voor een slechtere prognose. In principe is het advies dus: Doe het NIET. Maar…… als je diagnose al een tijd geleden is (langer dan vijf of zeven jaar), dan zou je het wellicht best kunnen overwegen, als je enorme klachten hebt van de overgang. Ook daar geldt dat het best zo kan zijn dat je kwaliteit van leven zó slecht is dat je bereid bent een risico te nemen. Dat bespreek je dan met je arts.

Op ons congres in 2016 vertelde gynaecoloog Cor de Kroon over eierstokverwijdering en hormoonvervangers. Hier kun je zijn presentatie zien.